03/03/2021 15:23
Xem với cỡ chữ

Đồng thuận vượt khó, thực hiện tốt nhiệm vụ mới

Lê Ngọc Châu (bài đăng Tạp chí HTPT, tháng 1+2/2021).
Ngân hàng Phát triển Việt Nam (NHPT) đi qua năm 2020 với nhiều dấu ấn quan trọng trong tổ chức thực hiện Đề án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2019 - 2021 theo Quyết định số 48/QĐ-TTg ngày 31/7/2019 (Đề án 48) của Thủ tướng Chính phủ. 
Đề án 48 được ban hành nhằm nâng cao năng lực thực thi chính sách tín dụng của Nhà nước trước yêu cầu mới, với bốn mục tiêu trọng tâm: (i) Cơ cấu lại toàn diện về mô hình tổ chức, bộ máy, biên chế, quản trị, cơ chế hoạt động, tình hình tài chính. (ii) Xử lý quyết liệt nợ xấu. (iii) Khắc phục cơ bản những tồn tại, hạn chế, yếu kém và (iv) Nghiên cứu, đề xuất mô hình tổ chức bộ máy NHPT phù hợp tình hình thực tế và định hướng phát triển sau giai đoạn cơ cấu. 
Ngay sau khi Đề án 48 được phê duyệt, Bộ Tài chính có Kế hoạch hành động(1); Hội đồng Quản trị (HĐQT) ban hành Chương trình hành động của NHPT(2) - với 05 nhóm nhiệm vụ, 50 đầu việc(3). Đảng ủy NHPT ban hành Nghị quyết lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện cơ cấu lại hoạt động của NHPT gắn với xử lý nợ xấu đến năm 2021(4). Tổng Giám đốc phân công, giao việc cho các đơn vị thuộc, trực thuộc với yêu cầu đảm bảo chất lượng và đúng tiến độ(5). 
Những kết quả bước đầu 
Sau nửa chặng đường triển khai thực hiện Chương trình hành động của NHPT bằng tinh thần chủ động, đồng thuận, kết quả đạt được khá tích cực. “Nhóm nhiệm vụ khởi động” sớm hoàn thành với Chương trình hành động của NHPT được ban hành; công tác rà soát, xây dựng phương án xử lý rủi ro đối với từng nhóm dự án/khoản vay để báo cáo cấp có thẩm quyền khẩn trương thực hiện và thường xuyên cập nhật. 
“Nhóm nhiệm vụ về cơ cấu lại toàn diện NHPT giai đoạn 2019-2021” được tiến hành quyết liệt, đảm bảo tiến độ theo yêu cầu. (i) Về cơ cấu tổ chức bộ máy có 08 đầu việc được triển khai đồng bộ. Ban chỉ đạo Đề án 48 của NHPT được thành lập, cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ và quy chế hoạt động. Đề án sắp xếp lại các đầu mối thuộc Trụ sở chính được khẩn trương triển khai(6). Đến ngày 01/8/2020, chỉ còn 15 đầu mối giúp việc Tổng Giám đốc (giảm 09 đơn vị) - cơ bản hoàn thành mục tiêu năm 2021. Các Sở Giao dịch/Chi nhánh cũng được rà soát, sắp xếp lại. Đến nay, toàn hệ thống còn 33 đơn vị trực thuộc; (gồm 02 Sở Giao dịch, 18 Chi nhánh khu vực và 13 Chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương) - cơ bản hoàn thành mục tiêu năm 2020. Song song với sắp xếp tổ chức bộ máy, việc rà soát, tinh giản biên chế cũng được thực hiện theo lộ trình. Đến 30/9/2020, biên chế toàn hệ thống đã giảm 7,5% so với thời điểm 30/8/2018 và đến 31/12/2020 cơ bản đạt mức Bộ Tài chính giao trong năm 2020(7). Cơ chế tiền lương cho NHPT trong giai đoạn cơ cấu lại (2019-2021), chính sách dành cho người lao động (NLĐ) trong tiến trình thực hiện tinh giản biên chế đã trình cấp có thẩm quyền xem xét. Xúc tiến nghiên cứu mô hình NHPT sau cơ cấu có báo cáo Bộ Tài chính.
(ii) Về cơ cấu lại hoạt động, NHPT đã dừng cho vay tín dụng xuất khẩu (TDXK), các chương trình cho vay với lãi suất 0%, bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ và hỗ trợ sau đầu tư; quyết liệt xử lý các khoản nợ tồn đọng; quản lý, theo dõi sát tình hình các hợp đồng còn hiệu lực. Đối với hoạt động cho vay vốn ODA vẫn tiếp tục duy trì đà ổn định. Về cho vay tín dụng đầu tư (TDĐT), triển khai giải ngân, thu hồi nợ theo kế hoạch hàng năm; đề xuất cấp thẩm quyền sửa đổi, bổ sung một số nội dung Nghị định số 32/2017/NĐ-CP để cho vay mới - trong giai đoạn cơ cấu phấn đấu tăng trưởng tối đa 1% năm. 
(iii) Về cơ cấu lại tài chính, báo cáo cấp thẩm quyền bổ sung vốn điều lệ (VĐL), theo Chiến lược phát triển NHPT đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 369/QĐ-TTg ngày 28/02/2013, VĐL của NHPT sẽ đạt 10% tổng dư nợ TDĐT, TDXK của Nhà nước, tương đương mức 30.000 tỷ đồng. Về nguồn vốn, tiến hành đồng thời nhiều công việc liên quan đến cơ cấu lại, kể cả danh mục nợ trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh. Một tín hiệu tích cực đó là trái phiếu phát hành năm 2020 có thời hạn khá dài (từ 10 đến 15 năm chiếm trên 80%), góp phần giảm dần áp lực cân đối nguồn vốn, phù hợp chủ trương “cơ cấu lại nợ công theo hướng kéo dài kỳ hạn, giảm áp lực trả nợ ngắn hạn và chi phí vay vốn”. Cân đối tài chính của NHPT thời điểm 30/9/2020 được cải thiện so với cùng kỳ, không còn tình trạng thâm hụt. 
(iv) Về củng cố, nâng cao hiệu quả quản trị, điều hành, kiểm soát nội bộ, kiểm soát rủi ro. NHPT phối hợp các bộ, ngành hoàn thiện khuôn khổ pháp lý liên quan (như Nghị định về Điều lệ tổ chức hoạt động, Nghị định về tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động của NHPT; sửa đổi, bổ sung Nghị định về TDĐT của Nhà nước, tỷ lệ phí quản lý, Quy chế xử lý rủi ro; cơ chế phân loại nợ...). Chủ động xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quản trị nội bộ đảm bảo đầy đủ, đồng bộ, rõ ràng về trình tự, thủ tục, thẩm quyền và trách nhiệm của từng vị trí, từng bộ phận từ việc xây dựng, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, giám sát đảm bảo tính thống nhất. Nâng cao năng lực, hiệu quả công tác của Hội đồng quản trị, Ban điều hành, Ban Kiểm soát trên cơ sở kiện toàn các chức danh chủ chốt, bộ máy giúp việc; cụ thể hóa việc phân công, phân cấp tránh chồng chéo về nghĩa vụ và trách nhiệm, đảm bảo thông suốt, hiệu quả. Chú trọng các giải pháp đảm bảo an toàn tín dụng; ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ quản trị, điều hành.
“Nhóm nhiệm vụ về xử lý nợ xấu” có 08 đầu việc được triển khai. Ban chỉ đạo thu hồi nợ được kiện toàn, tăng năng lực chỉ đạo, tổ chức thu hồi nợ; toàn hệ thống quyết liệt thực hiện nhiều giải pháp, biện pháp thu hồi, xử lý nợ, ngăn chặn gia tăng nợ xấu. Tổng rà soát các khoản nợ xấu, đề xuất áp dụng giải pháp xử lý nợ phù hợp(8), đảm bảo tuân thủ pháp luật; thiệt hại giảm thiểu và trách nhiệm nâng cao.
“Nhóm nhiệm vụ khắc phục tồn tại, sai sót trong quá trình hoạt động” với 03 đầu việc được triển khai đồng bộ, nghiêm túc. Những vấn đề nổi cộm cơ bản được khắc phục; trách nhiệm được xác định và xử lý đúng quy định. Nhiều giải pháp, biện pháp ngăn ngừa sai sót, vi phạm cũng được tăng cường. 
Còn nhiều khó khăn, thách thức
Có thể nói, Đề án 48 đang được NHPT tích cực triển khai thực hiện với tinh thần khẩn trương, nghiêm túc theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, kế hoạch của Bộ Tài chính. Bên cạnh kết quả đã nêu, thực trạng cho thấy NHPT đang phải đối diện với nhiều khó khăn, thách thức, áp lực ngày càng gia tăng.  
Về cơ chế chính sách, hệ thống văn bản “khung pháp lý” chưa được ban hành kịp thời. Đây là trở ngại chính không chỉ làm chậm tiến độ thực hiện Đề án 48 mà còn làm ảnh hưởng đến hoạt động của NHPT. Cho đến hiện tại, có hai vướng mắc lớn nhất là thiếu cơ sở pháp lý để xác định, công bố lãi suất cho vay (đình trệ từ khi Nghị định số 32/NĐ-CP có hiệu lực thi hành) và thiếu cơ chế để xử lý nợ xấu triệt để. Khi NHPT quyết liệt thu hồi nợ (kể cả vận động thu nợ trước hạn các khoản cho vay với lãi suất 0%), dư nợ “tốt” giảm. Việc triển khai nhiệm vụ mới với kỳ vọng chặn đà giảm sút, cải thiện tỷ lệ tăng trưởng chưa thể thực hiện. Cùng với đó, các văn bản quản trị nội bộ NHPT chưa được/chưa thể ban hành hoặc ban hành chậm so với lộ trình, ảnh hưởng hoạt động chung (năm 2020, có 13/25 văn bản được ban hành)(9). 
Năng lực tài chính của NHPT chưa tương xứng yêu cầu nhiệm vụ được giao. VĐL thấp, chưa được cấp đủ; bù đắp từ Ngân sách Nhà nước (NSNN) đối với các khoản chênh lệch lãi suất và phí quản lý chưa kịp thời; nguồn vốn chưa đa dạng; huy động vốn luôn bị động. Nếu căn cứ Quyết định số 1515/QĐ-TTg, đến năm 2020 VĐL của NHPT là 30.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau cho đến hiện nay chỉ đạt khoảng 50%. Về nguồn vốn, hoạt động của NHPT phụ thuộc chủ yếu vào trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh. Song hạn mức phát hành hàng năm được cấp thẩm quyền quyết định rất chậm và hạn hẹp (đơn cử năm 2020 hạn mức phát hành mới cũng tương ứng 90% nghĩa vụ trả nợ trong năm). Với chủ trương “hạn chế tối đa cấp bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay mới, khống chế hạn mức bảo lãnh cho hai ngân hàng chính sách tối đa bằng nghĩa vụ trả nợ gốc hằng năm”(10) NHPT không còn “dư địa”, không có nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ cho vay mới. Cùng với đó, các khoản cấp bù chênh lệch lãi suất, phí quản lý từ NSNN được ghi nhận nhưng kéo dài qua nhiều năm chưa được cấp đủ, dẫn đến mất cân đối tài chính của NHPT, gia tăng gánh nặng cho NSNN (đến cuối năm 2020 mức chưa được bù đắp xấp xỉ vốn điều lệ thực có). 
Công tác thu nợ, xử lý nợ xấu - một trong những mục tiêu/nhiệm vụ chủ yếu của Đề án 48 - mặc dù được chú trọng thực hiện với những giải pháp quyết liệt, kiên trì nhưng chuyển biến chậm, chưa đạt yêu cầu. Quy chế xử lý rủi ro và các văn bản liên quan chưa được ban hành, NHPT chưa thể áp dụng theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét áp dụng các biện pháp xử lý nợ phù hợp. Nguồn lực để thực thi triệt để nhiệm vụ xử lý nợ xấu cũng là mối lo thường trực, bởi thu hồi nợ ngày càng khó khăn, quỹ dự phòng rủi ro hạn hẹp. 
Thu nhập và việc làm của NLĐ - vừa là mục tiêu, vừa là giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của NHPT - chưa được xử lý căn cơ. Đến nay, cơ chế tiền lương trong giai đoạn cơ cấu lại (theo hướng đảm bảo ổn định về cơ chế và quỹ tiền lương) và chính sách dành cho đối tượng tinh giản biên chế đã được đề xuất (vận dụng cơ chế áp dụng đối với công chức, viên chức, có xét đến các yếu tố đặc thù của NHPT) vẫn đang chờ cấp thẩm quyền xem xét quyết định…
Nỗ lực tháo gỡ những “nút thắt”
Đánh giá tổng quát, tiến trình thực hiện Đề án 48 còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần được cấp thẩm quyền quan tâm hỗ trợ tháo gỡ để đảm bảo hoàn thành mục tiêu đề ra, trong đó có mấy vấn đề cốt yếu: 
1. Những văn bản mang tính “khung pháp lý” liên quan trực tiếp đến tiến trình cơ cấu lại NHPT cần sớm được ban hành. Đây là phần việc rất quan trọng, khối lượng rất lớn, liên quan đến nhiều ban, bộ, ngành Trung ương. Do vậy, không chỉ bằng sự chủ động của NHPT trong phối hợp đề xuất, báo cáo giải trình,…mà rất cần sự hỗ trợ của cấp thẩm quyền với tinh thần thấu hiểu, đồng thuận, tích cực, trách nhiệm mới có thể “khai thông” trong thời gian sớm nhất. 
Trong lâu dài, việc thể chế hóa tổ chức, hoạt động của NHPT bằng một văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội ban hành cần được nghiêm túc xúc tiến, gắn với tiến trình nghiên cứu mô hình NHPT sau giai đoạn cơ cấu lại.
2. Nguồn lực NSNN dành cho NHPT, với tư cách ngân hàng chính sách, phải được tăng cường đủ mạnh. Trước hết cần cấp đủ VĐL, kế đến là bù đắp đủ chênh lệch lãi suất và phí quản lý. Các khoản “nợ” do NSNN chưa cấp đủ, chưa bù đắp kịp thời trong thời gian dài không chỉ làm ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn hoạt động của NHPT, còn làm gia tăng gánh nặng cho NSNN do NHPT phải tiếp tục huy động bù đắp cho phần thiếu hụt theo đúng quy định (kể cả trả nợ thay do nghiệp vụ bảo lãnh và cấp hỗ trợ sau đầu tư).
3. Trong tiến trình cơ cấu lại NHPT, hai nhiệm vụ quan trọng song hành là xử lý dứt điểm nợ xấu và cải thiện tỷ lệ tăng trưởng, đây là thử thách rất lớn. 
Xử lý nợ bằng biện pháp đúng, trúng, kịp thời vừa giảm được tổn thất cho NSNN, vừa giúp khách hàng giảm được áp lực (rủi ro do khách quan). Muốn vậy, trước hết phải có Quy chế xử lý rủi ro được ban hành, cùng với đó phải có giải pháp bổ sung đủ nguồn vốn. Có ý kiến cho rằng NHPT phải trích lập dự phòng rủi ro “đủ lớn” để có đủ nguồn lực xử lý nợ khi cần. Ngược lại, có ý kiến cho rằng với tư cách ngân hàng chính sách, thực thi chính sách tín dụng Nhà nước - hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được miễn mọi khoản nộp NSNN nhằm tiết giảm chi phí, giảm lãi suất cho vay, nên NHPT phải trích lập dự phòng “đủ lớn” để bù đắp rủi ro (nếu có) là không thể/không phù hợp. Do vậy, việc bổ sung nguồn lực từ NSNN là yếu tố tiên quyết, cần thiết. Về tăng trưởng tín dụng, dù không phải là mục tiêu chính trong giai đoạn cơ cấu lại nhưng được coi là nhiệm vụ rất quan trọng của NHPT. Nhiệm vụ này phải được xác định hợp lý, phù hợp với năng lực NHPT/nguồn lực bổ sung từ NSNN (chủ yếu bằng cơ chế), gắn với yêu cầu đầu tư phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ (dự báo quy mô vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2021 – 2030 tăng gấp đôi so với giai đoạn trước), đảm bảo phòng ngừa rủi ro có thể gia tăng theo đúng tinh thần Quyết định 48/QĐ-TTg. 
4. Con người quyết định mọi thành công. Hành trình 25 năm đồng hành sự nghiệp xây dựng, thực thi chính sách tín dụng Nhà nước - kể từ các tổ chức tiền thân, đến NHPT hiện nay - đội ngũ NLĐ trong toàn hệ thống đã không ngừng lớn mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng, chung sức vượt qua nhiều khó khăn, thách thức thực hiện và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Trong tình hình mới, với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh gọn biên chế theo Đề án 48, một số lượng nhất định NLĐ phải tinh giản (20% so với thời điểm 31/12/2018). Thiết nghĩ, đến lượt họ - NLĐ chân chính - cần được chú trọng, ưu tiên giải quyết hài hòa nghĩa vụ - quyền lợi; kịp thời về chính sách, chế độ với cách nhìn nhận, đánh giá bao quát, toàn diện.  
Nhìn lại nửa chặng đường nỗ lực triển khai Chương trình hành động của NHPT thực hiện Đề án 48, kết quả đạt được là khá tích cực. Nhiều đầu việc đã hoàn thành, hoặc cơ bản hoàn thành; một số việc mang tính chất lâu dài đang được triển khai quyết liệt. Song cũng còn nhiều việc triển khai chậm, chưa đạt yêu cầu hoặc chưa thể triển khai do nhiều nguyên nhân khác nhau. Hy vọng rằng, bằng sự đồng thuận vượt khó, có sự hỗ trợ tích cực từ cấp thẩm quyền, NHPT sẽ hoàn thành tốt mục tiêu Đề án 48 đề ra, tạo đà bước vào giai đoạn mới với tâm thế mới, sung lực mạnh mẽ hơn./.
--
(1) Quyết định số 171/QĐ-BTC ngày 12/9/2019 của Bộ Tài chính;
(2) Quyết định số 101/QĐ-NHPT ngày 30/9/2019 của HĐQT NHPT;
(3) Quyết định số 426/QĐ-NHPT ngày 18/11/2019 của HĐQT NHPT;
(4) Nghị quyết số 14 - NQ/ĐU ngày 14/4/2020 của Đảng ủy NHPT;
(5) Thông báo số 34/TB-NHPT ngày 10/10/2019 của NHPT;
(6) Quyết định số 65/QĐ-NHPT ngày 08/4/2020 của NHPT;
(7) Công văn số 710/BTC-TCNH ngày 18/6/2020 của Bộ Tài chính;
(8) Văn bản số 644/NHPT-XLN ngày 24/4/2020 của NHPT;
(9) Theo Nghị quyết số 53/NQ-NHPT ngày 24/4/2020 của HĐQT NHPT sẽ có 25 văn bản được ban hành nhưng phải rà soát, điều chỉnh lại tại Nghị quyết số 222/NQ-HĐQT ngày 20/11/2020, còn 13 văn bản;
(10) Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 18/11/2016 của Bộ Chính trị về chủ trương, giải pháp cơ cấu lại NSNN và quản lý nợ công để bảo đảm nền tài chính quốc gia an toàn, bền vững;
 
Tìm theo ngày :

Khách online:14976
Lượt truy cập: 10647980